"I haven’t been everywhere, but it’s on my list"

— Susan Sontag, Amerikaans schrijfster

GOING ABROAD

In welke taal schrijf jij je boek?

door


Een auteur die rond de zomer haar eerste boek afrondt, maakte me onlangs deelgenoot van een voor haar vreemde gebeurtenis. In de wens het manuscript daarna ook in het Engels te laten uitgeven, had ze dit als idee aan haar uitgever voorgelegd. Maar wat schetste de verbazing: voor hem was dit traject geen optie. Geloofde de uitgever niet voldoende in haar boek of was hij soms bang te worden opgezadeld met Dunglish, had ze zich afgevraagd. Van dit alles bleek gelukkig geen sprake. Voor de uitgeverij was het simpelweg niet gebruikelijk om dit zo te doen.

Dat is eigenlijk wel vreemd, zul je denken, een uitgever wil toch het maximale uit een boek halen? Die gedachte ligt inderdaad voor de hand, maar daarmee zien we iets anders over het hoofd. Laten we gemakshalve beginnen met het belang en de positie van de schrijver.

Een boek schrijven in een vreemde taal kan voor een auteur een aantrekkelijke optie zijn. Met name wanneer het de Engelse taal betreft. Een eenvoudig rekensommetje leert ons dat de Engelstalige markt ongeveer 36 maal groter is dan de Nederlandse. Hoeveel mensen daadwerkelijk als potentiële lezer kunnen worden aangemerkt, laat zich lastiger schatten. Met een miljard mensen op deze aardbol die het Engels voldoende beheersen, zullen het er voor Nederlandse begrippen vrij veel zijn. Dit klinkt natuurlijk mooi, maar als je door jouw schrijversbril nu groene dollartekens ziet verschijnen, zet hem dan nog even af, want: ‘as always, there is a catch.’ En dat addertje onder het gras, kruipt te voorschijn bij het uitgeven van je boek.


Een miljard lezers

Die pakweg een miljard mensen van daarnet wonen uiteraard niet allemaal in één gebied, maar zijn verspreid over bijna 200 landen. Stuk voor stuk landen met een eigen cultuur en regels. De kans dat jouw Nederlandse onderwerp aansluit op de verschillende lokale interesses, is niet zo groot. Een boek over de geschiedenis van het Muiderslot wordt geen bestseller in Mexico. De drie exemplaren die je daar verkoopt zijn de moeite niet waard. Een boek over het waterbeheer en de toekomst van Chesapeakebaai, zal daarentegen op de interesse kunnen rekenen van een redelijk aantal Amerikaanse lezers uit Virginia, Delaware en Maryland. Ondanks dat er een kleine buitenlandse markt voor deze informatie is, zul je flink moeten concurreren met andere auteurs die reeds woonachtig zijn in jouw afzetgebied. Uitzonderingen daargelaten, is het niet echt realistisch te verwachten dat dit tot een vruchtbare exploitatie zal leiden.

Non-fictieauteurs die kiezen voor een buitenlandavontuur, doen dit veelal met een universeel onderwerp dat van zichzelf een grensoverschrijdend karakter heeft. Bijvoorbeeld op het terrein van management, of een universele technologische ontwikkeling. Kortom, onderwerpen die niet zozeer cultuur- of plaatsgebonden zijn. Om zo'n boek rendabel in de markt te kunnen zetten, kom je al snel uit bij de belangrijkste twee afzetgebieden, namelijk Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, die samen nog altijd goed zijn voor zo'n 390 miljoen inwoners. Maar ook die breed georiënteerde auteurs hebben een belangrijke hobbel te nemen en dat is toegang verkrijgen tot een goede, aldaar gevestigde uitgever zoals Penguin Random House.

Dat toegangsproces verloopt anders dan we in Nederland gewend zijn. De meeste Engelse en Amerikaanse uitgeverijen werken uitsluitend met een literair of internationaal agent. Dit is een soort van makelaar tussen jou en de buitenlandse uitgevers. Wanneer deze agent overtuigd is van je manuscript, zal hij het proberen aan te bieden bij verschillende uitgeverijen. Wanneer dit proces slaagt, kan hij - in ruil voor een percentage van de opbrengst van de boekverkoop - je helpen met de contractonderhandelingen. Voor Nederlandse auteurs die de breedte willen opzoeken is de Britse literair agent de beste optie. Vanwege de banden met het Gemenebest is hij net iets internationaler georiënteerd dan zijn Amerikaanse collega. Je kunt zo'n agent wel passeren, maar dan kom je onherroepelijk op de gevreesde 'slush pile' (stapel) terecht zoals we die ook in de bijdrage 'je eerste non-fictieboek' tegenkwamen.

Zolang jouw boek niet is uitgegeven of voor het manuscript geen contract getekend is, kun je als auteur vrijelijk handelen. Je kunt zelfs overwegen meerdere agents tegelijk in te schakelen, alhoewel niet iedereen je dit in dank zal afnemen. Is het boek reeds in Nederland door een uitgever gepubliceerd, dan heb je naar alle waarschijnlijkheid de exploitatierechten van jouw boek aan hem in licentie gegegen en ben je gebonden aan het met hem afgesloten auteurscontract. Het op eigen houtje overeenkomsten aangaan met verschillende buitenlandse agenten is dan niet meer mogelijk. Dit leidt uitzondering in de situatie waarin jij met je uitgever over de zogenaamde 'foreign (translations) rights' aparte afspraken hebt gemaakt. In de praktijk gebeurt het niet zelden dat de vertaalrechten (grotendeels) in handen van de auteur blijven.

Voor een uitgeverij is dat financieel vaak niet zo gunstig. Beginnend auteurs zullen die uitzondering dan ook niet snel kunnen afdwingen. Een uitgever zal er overigens geen bezwaar tegen hebben wanneer jij een buitenlandse uitgeverij/agent kunt overhalen om met hem in onderhandeling te treden. Daar worden jullie namelijk beide beter van. Strikt genomen ben je echter afhankelijk van de exploitatiewensen van jouw uitgever.


De Nederlandse auteur die zijn boek in twee talen wil (laten) uitgeven

Nu je een beeld hebt van hoe het uitgeefproces in het buitenland verloopt, heb je waarschijnlijk al een aardig vermoeden waarom Nederlandse uitgevers niet pro-actief op het vliegtuig stappen wanneer een Nederlands boek gereed komt. De internationale slagvaardigheid van een Nederlandse uitgever is over het algemeen vrij beperkt. Een uitgever die - zoals in het begin voorbeeld - de mogelijkheid heeft om een boek ook in het Engels uit te geven, komt terecht op een markt die hij niet goed beheerst. Om daarop effectief te zijn en het boek ook nog eens de juiste publiciteit mee te kunnen geven, kan hij in het buitenland niet alleen operen. Daarvoor zullen kosten moeten worden gemaakt en tussenpersonen worden ingeschakeld. Dit komt erop neer dat hij de reguliere uitgeefactiviteiten die hij in Nederland zelf kan verzorgen, in het buitenland deels (opnieuw) zal moeten inhuren. Idealiter zal hij daarvoor een uitgeefpartner zoeken, maar erg praktisch en economisch is dat natuurlijk niet.

In de praktijk verloopt het proces veelal precies omgekeerd. Veel interessanter voor de Nederlandse uitgever is namelijk de situatie waarbij een buitenlandse uitgever of agent, de rechten van jouw boek voor een bepaald land wil kopen. Een Nederlandse uitgever kan dat bevorderen door bijvoorbeeld op beurzen of via netwerken jouw werk onder de aandacht te brengen. Noodzakelijk is dat niet, buitenlandse uitgevers zetten namelijk zelf ook scouts in die op zoek gaan naar interessante nieuwe boeken. Het (eventueel) vertalen en uitgeven van jouw boek zal dan in de regel door de aankopend uitgever geschieden. Datzelfde kunnen Nederlandse uitgevers overigens ook doen wanneer ze de vertaalrechten van een Amerikaans of Frans boek verwerven. In dat geval volgt er een Nederlandstalige publicatie op de eigen markt. Is het boek populair gebleken in de brontaal, dan kan dat de prijs aardig opdrijven. Zo betaalde in 2014 een Nederlandse uitgever meer dan 40.000 euro voor de vertaalrechten van 'Le capital au XXIe siècle', een boek van de Franse econoom Thomas Piketty. Een mooi bedrag voor een non-fictieboek dat bovendien in meer dan 15 verschillende landen verscheen.

Het verwerven van de vertaalrechten betekent overigens niet automatisch dat ook de afbeeldingen zijn inbegrepen. Afbeeldingen in een boek zijn kostbaar en worden om die reden in een vertaling soms geheel of gedeeltelijk weggelaten.


Direct in het Engels voor de Nederlandse markt

Voorgaande betekent niet dat Nederlandse uitgevers niet rechtstreeks Engelstalige boeken uitgeven van Nederlandse auteurs. Bij uitgevers die studieboeken of vakliteratuur in hun portefeuille hebben, is het niet ongebruikelijk dat boeken meteen in het Engels worden geschreven, en uitgegeven op de Nederlandse markt. Een boek dat bijvoorbeeld gaat over internationaal aansprakelijkheidsrecht zal al snel in het Engels worden geschreven en daarvoor bestaat in Nederland een markt. Denk bijvoorbeeld aan Universiteiten waarbij veel studierichtingen tegenwoordig Engelstalig onderwijs verzorgen, of ten behoeve van juridische afdelingen van grote multinationals met een vestiging hier. Maar... van zo'n boek bestaat meestal dan geen Nederlandse variant, omdat daar paradoxaal genoeg geen afzetterrein voor bestaat.


Tot slot

Ben je bezig of ga je binnenkort beginnen aan een boek dat je (ook) graag in andere taal zou willen zien verschijnen, onderzoek dan eerst goed alle mogelijkheden voordat je je definitief vastlegt. Uiteraard kun je ook besluiten om helemaal geen agent of uitgever in te schakelen en te kiezen voor een eBook op Amazon. Dit is veruit de snelste weg naar de wereldmarkt, maar biedt je niet de belangrijke voordelen van een uitgever, zoals een netwerk. Ook kan Amazon de exclusieve uitgave van je eBook opeisen, bijvoorbeeld als je kiest voor Amazon Kindle Direct Publishing (KDP), waardoor je niet op andere verkoopplatformen actief kan zijn. Er is echter geen goed of fout wat betreft die keuze. Bedenk wel dat je van een (non-fictie)boek meestal niet echt rijk wordt. Ook de 'international best selling' Amazon auteurs, houden er voor hun levensonderhoud in de regel een andere baan op na. Wil je als auteur een reputatie in het buitenland opbouwen op jouw vakgebied, dan doe je er verstandig aan een geschikte uitgever of literair agent te interesseren voor jouw boek. Dit schept voor de buitenlandse lezer - voor wie jij immers nieuw bent - een aanvullend stuk vertrouwen. Hetzelfde geldt overigens ook voor ondernemers die zich via een boek willen profileren op de buitenlandse markt.


Heb je nog vragen of wil je een ervaring delen? Klik dan hier.